logo largeKoperen Ko, Willem Leijendekker 1909 - 1982
Willem Leijendekker (Leiendecker) ging als straatmuzikant onder zijn Zeeuwse naam Koperen Ko door het leven. Deze markante figuur trad vaak op in café Zeelandia in de Winterstraat, maar maakte op de donderdag ook zijn ronde door de stad. Willem heeft weleens in ernstige mate overhoop gelegen met Wim Sonneveld. Koperen Ko stond model voor de creatie Nikkelen Nelis. Het gelijknamige lied beviel Ko niet erg, hij meende dat de zin 'zij kon het lonken niet laten' sloeg op zijn vrouw Martha, die vanwege een oogziekte met haar ogen knipperde. De tekst schrijver Friso Wiegersma heeft dat ontkend, maar tussen Ko en Nelis is het nooit meer goed gekomen. Koperen Ko, die in een witte overall al musicerend over straat ging. Hij bespeelde een accordeon die op zijn borst hing en de trommel op zijn rug werd aangedreven door een touw dat aan zijn voet was bevestigd – dit alles werd hoofdschuddend begeleid door een dubbele tiara van belletjes die zijn kruin sierde.  

Koperen Ko, film 1930 | Geluidsfragment Koperen Ko

 

Levensloop
Johannes Willem Leijendecker werd geboren op 29 januari 1909 te Duitsland en in een pleeggezin in de gemeente Dordrecht grootgebracht. Zijn moeder overleed op vier jarige leeftijd en zijn stiefmoeder werd ``Musicerende Kootje`` genoemd en speelde op de Bornbas. Zijn vader was gevlucht naar Nederland voor de eerste wereldoorlog, 1914-1918. Wilhelm Leiendecker droeg een jagerspak en had een grote snor en noemde zich Koperen Ko; zijn bijnaam was ook wel  `Der Lustiger Wilhelm Tiroler'. Drie generaties Leiendecker tooiden zich met de naam. Wim heeft het vak van zijn vader geleerd en begon zijn loopbaan als muzikant al op zijn 13e jaar, toen al begeleide hij al zijn vader op zijn mondharmonica en doordat hij niet zo`n beste verstandhouding had met zijn stiefmoeder was de keuze niet zo moeilijk om met zijn vader mee op straat te gaan en manste voor zijn vader (centenbakje). Vader Leijendekker is op 74-jarige leeftijd gestorven in Souburg. J.W. Leijendecker heeft het eenmansorkest Koperen Ko ruim 55 jaar volgehouden, zijn vader 40 jaar en zijn grootvader, die het eenmansorkest had uitgevonden, 43 jaar.

Op 16 augustus 1933 verliet Willem Leijendekker Dordrecht om zich in Middelburg te vestigen in de Oude Kerkstraat. Van daaruit reisde hij door het hele land om op kermissen, carnavalsfestiviteiten en koninginnefeesten te spelen. Toen de tweede wereldoorlog kwam 1940-1945 werd het verboden om muziek te maken en heeft Wim in een dwangarbeiderskamp gezeten in Middelburg - dit kamp had de naam 'Het Lage' en was gevestigd achter de voormalige Kuiperspoort. Later zat hij in krijgsgevangenschap in Duitsland. Eenmaal terug in Middelburg verhuisde hij naar de Bellinkstraat. De Oude Kerkstraat bestond niet meer. In de jaren '50 en '60 was Bellinkstraatje een wat onderkomen straatje, met her en der onbewoonbaar verklaarde woningen, terwijl die toch bewoond werden. De straat stond op de nominatie gesloopt of gerestaureerd te worden. Het is gelukkig niet tot sloop gekomen. Nu zijn alle huizen in die straat voorbeeldig gerestaureerd. Ook het huis van Koperen Ko is voor verval gespaard gebleven.

Koperen Ko had ook diverse bijnamen zoals 'de Bellenman' in Dordrecht, in Limburg werd hij `Skellenhoorn` genoemd, in Groningen `Harlekijn`, in Leeuwarden `Hoempa` en in Holland werd hij `Jan met de bellen` genoemd. Voor zijn werk als Koperen Ko had hij allemaal witte kleding en onder zijn linkerschoen moest elke maand een nieuwe zool. Zijn rechterzool ging langer mee; drie maanden. Hij maakte zijn koperen hoed elke week zelf schoon en was ruim een uur bezig om de groen uitgeslagen vingervlekken van de mensen op straat, die graag zijn koperen hoed aanraakte, weg te poetsen.

Zijn repertoire haalde hij van orgelmuziek, nummers van Vader Abraham, oude walsen en zijn nieuwe muziek haalde hij van de platen. Wim draaide een plaatje zo`n 30 a 40 keer om de tekst op te schrijven en de muziek te kennen. Daarna speelde hij het gelijk op de straat. Favoriete nummers van Koperen Ko uit die tijd waren onder andere, Heideroosje, Wilhelmus, Kleine Greetje uit de polder, Daar bij die molen en De klok van Arnemuiden. 

"Als ik een wals speel dan sla ik een slag", zegt Koperen Ko, "en als ik een mars speel dan sla ik een wals". 

In de jaren 50 trok Koperen Ko met een zelf gemaakt campertje door het land. Hij had zo z'n vaste trajecten. Op 2 april bezocht hij de Utrechtse Jaarbeurs, daarna naar Den Haag (Koninginnedag), en dan de vele jaarmarkten langs. In augustus was Middelburg zijn terrein. Op de markt, tot groot vermaak van toeristen. Door heel Zeeland zeulde hij zijn orkest mee, dat een gewicht had van 40 kilo. In Zoutelande mocht hij niet spelen maar in Domburg wel. Maar daar zat de zeewind en het duinzand hem altijd dwars. "Da's het bederf voor mijn instrumenten".  Koperen Ko woonde 35 jaar in Middelburg; na het overlijden van zijn vrouw Martha in 1967, is hij uit Middelburg naar Rotterdam verhuisd, waar je hem geregeld op de Lijnbaan al musicerend kon aantreffen. In Oosterhout is Willem Leijendekker op 18 april 1982, op 73-jarige leeftijd overleden.

Zijn koperen muts wordt niet meer gepoetst. De Lange Jan weerspiegeld nooit meer op zijn glanzende muts, de belletjes zullen niet meer vrolijk klinken. Zijn accordeon is stilgevallen, zijn dikke trom ligt te verstoffen. Bedankt Koperen Ko, je was uniek. 

 
Bronnen, noten en/of referenties:
Geraadpleegde lectuur:
- Krantenknipsels: ZB | Krantenbank Zeeland 
http://blog.seniorennet.nl/ 

- Tijdschriften: De wete 2014

 
 

Brongegevens

Info met behulp van de Gids door Walcheren, gedrukt bij C.H.J. van Benthem Jutting te Middelburg. De Gids door Walcheren en Gids voor Middelburg, gedrukt bij J.C & W. Altorffer te Middelburg. Voorts is er gebruik gemaakt van "De monumenten van Middelburg" van W.S. Unger. Ontbrekende gegevens zijn verkregen uit websites en overige publicaties. Voor de juiste adressen hebben we gebruik gemaakt van het "Stratenregister Middelburg", een naslagsysteem betreffende de wijk-, straatnaam- en huisnummerwijzigingen in Middelburg samengesteld door het Gemeentearchief Middelburg in 1989.

Brongegevens foto's

Gebruik van foto's uit de Beeldbank van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed | Historisch-topografische atlas 'Zelandia Illustrata' van het Koninklijk Zeeuwsch Genootschap der Wetenschappen (KZGW) Beeldbank Zeeland | Archieven.nl | TU Delft Beeldbank | Rijksmuseum | Collectie glasnegatieven in beheer van Oud Middelburg. Veel foto's zijn aangepast en ingekleurd met de hand door Oud Middelburg. Het garandeert geenszins dat de ingekleurde afbeelding een nauwkeurige weergave is van de daadwerkelijke momentopname.

Auteursrecht

Op sommige op de site aanwezige creaties (vormgeving, beeldmateriaal en teksten) rust intellectueel eigendomsrecht. Wilt u gebruik maken van de publicaties zoals deze op de website worden getoond, met name het beeldmateriaal met brongegevens van de rechthebbenden, kopieer/link dan het webadres van de desbetreffende pagina. Gelieve de afbeeldingen en/of tekst niet geheel of gedeeltelijk te kopiëren, te reproduceren, te plakken of te fotokopiëren, screenshots te maken of te knippen. Hiermee schendt u ons en andermans rechten.