logo largeOPENLUCHTSPEL MIDDELBURGS OVERGANG IN 1574
Reien van P. C Boutens, Muziek van F. E. A. Koeberg, Regie en Toneelbouw van Frits Lensvelt
Costumes naar keuze van Nell Bronger

Op 6 Augustus 1924, ter viering van den 350ste herinneringsdag van Middelburgs overgang op 22 februari 1574 van Spaansche naar 's Prinsen zijde. Voor de eerste maal uitgevoerd en voorgesteld door ingezetenen van Middelburg in tegenwoordigheid van Hare Majesteit de Koningin der Nederlanden, Zijne Koninklijke Hoogheid den Prins der Nederlanden, Hertog van Mecklenburg, Hare Koninklijke Hoogheid Prinsens Juliana.

Middelburgs Overgang 1574

Spelers in de volgorde hunner opkomst: Willem Pietersz. in Rosenburch - M. J. van Beveren. Simon Jacobsz. in Galiciën - L. Boucherie. Quirijn Antheunisz. uiten Wyngaerde - F. C. J. Klein. Mr. Jacob Sebastiaansz. - J. G. Damman. Pouwels Jansz - A. Dekker. Laurens Laurensz - K. van Boeyen. Geleyn Pietersz - H. H. Somer. Jan Adriaansz. Goudsmit -  A. van der Werff. Jacob Willemsz. Schooneboom - CA. Holthuyzen. Simon Cornelis van Grijpskerke - J. Vader. Floris Cornelisz. van Grijpskerke - J. A. Tavenier. Mr. Jacob Zacharus, pensionaris - A. van de Kop. Mr. Hendrik Zonnius, pensionaris - E. Berdenis v. Berlekom. Bouwen Cornelisz - J, P. Metztfer. Simon Jacobus Magnus - J. de Bel. Pieter Jansz. van der Hoghe -  H. J. Hendrikse. Simon Simonsz. Cost -  J.W.F. van Dijk. Jan Turk, baljuw - Mr. H. Schouten. Adriaan Jacob Joosz., burgemeester -  M. A. van der Leyé. Mr. Laurens Mock, secretaris -  H. Pieters. Osario de Ulla - Jhr. H. Boogaert. Lucas Roeloffs van Megen -  F. Nieuwenhuyse. Christoffel de Mondragon - W. Barends. Don Diego Careno Maldonado - A. Klaver. Jhr. Jacques de Valladolid - J, Riemens. Scipio Hampi - H. A. Enkelaar. Du Hen, Waalsch kapitein - C. Zweedijk. Gilles de Vilain, Waalsch kapitein - A. W. Strubbe. Antoine de Grenet, Waalsch kapitein - J. C. Merk. Heer van Ligues - G. W. Graafhuys. Heer van Alennes - F. P. de Meyer. Overste Poyet, eerste bode - M. Polak. Kapitein Trenchant -  J. A. M. Lambermont. Tweede bode - Dr. C. F. Koch. Willem Prins van Oranje -  Jhr. H. A. van Doorn. Willem van Blois Treslong - F. H. Umbgrove. Hieronymus Tseraerts -  B. A. Hesselink. Overste Helling - J. H. Vreeswijk. Heer van Neufville - J. J. Boutens. Hopman Eloy - J. Dronkers. Hopman Munnik - Mr. P. C. Adriaanse. Hopman Bernard - P. A. Geldof. Joost de Moor, aanvoerder Watergeuzen -  C. de Jager. Bartel Entes, aanvoerder Watergeuzen -  L. de Zeeuw. Karel de Boisot, aanvoerder Vlissingers - G. Kranendonk. Dr. Junius, aanvoerder Veerenaars - J. J. Standaert. Arend van Dorp, aanvoerder Zierikzeënaars -  J. P. van Rigteren. Burgers en Burgeressen; Geestelijken; Spaansche soldaten; Prinsenvendel; Watergeuzen; Vlissingers; Veerenaars; Zierikzeeërs.

Medewerkende vereenigingen onder leiding van den Heer J.H. Caro. ORKESTEN. De Vereeniging voor Instrumentale Muziek te Middelburg - Directeur de Heer J.H. Caro. De Arnhemsche Orketsvereeniging en andere genoodigden uit Walcheren. KOREN. Zangvereeniging „Hosanna" - Directeur de Heer E. Batten. R. C. Gemengd Koor „Kunst naar Vermogen. Middelburgs Mannenkoor - Directeur de Heer J. H. Caro. Zangvereeniging „Tot Oefening en Uitspanning" - Directeur de Heer J. H. Caro. Zangkoor Parochiekerk St. Petrus en Paulus - Directeur de Heer S. J. M. A. Klinkum. Zangvereeniging „Soli Deo Gloria" - Directeur de Heer J. Breel. Zangvereeniging „Sursum Corda" -  Directeur de Heer T. Winter. 

Costumes van de firma Serné & Zn. te Amsterdam. Harnassen en wapens van de Nederlandsche Costuummagazijnen, v.h. Helsloot te Amsterdam en van Gebroeders Baeyens te Antwerpen. Kapwerk van J . H. Dietrich & Zn te Amsterdam.

 film icon TXT 
 Middelburgse overgang 1574| Openluchtspel

 

Geschiedenis

Stadhouder Willem van Oranje vluchtte in 1567 voor de Spanjaarden. De Geuzenleiders namen op 1 april het stadje Den Briel in. De opstand breidde zicht uit over het hele land. Middelburg bleef echter Spaans en maakte zich op voor een beleg dat twee jaar zou duren Alva's opvolger Requesens, gaf in januari 1574 het bevel om de stad te ontzetten en te bevoorraden. De actie mislukte; de Geuzen enterden de Spaanse vloot, waardoor deze Middelburg niet bereikte. De Spanjaard Mondragon ontving op 4 februari een brief van Willem van Oranje om de stad binnen vier dagen over te geven. Negentien dagen later verliet het Spaanse garnizoen de stad zonder enige munitie op zak.

 

Middelburgs Overgang 1574

Voor het stadhuis waarop naast de Spaansche vlag de standaard van Mondragon geheschen staat, onderhouden Spaansche soldaten de wacht. De stad waarom sedert den overgang van Vlissingen en Veere nu bijna twee jaren door de Geuzen met afwisselend geluk gestreden is, bleef de laatste maanden door het verlies van Zeeburg (Rammekens) en Arnemuiden volkomen van de buitenwereld afgesloten. Nooit afdoende gelukt waren de pogingen tot ontzet en genoegzame approviandeering onder het bewind van Alva, en de beloften in dien geest van den nieuwen landvoogd Requesens laten op uitvoering wachten. Onderhand nijpt de honger steeds wreeder, en ettelijke burgers van alle standen bezwijken dagelijks van uitputting. Toch moet in de voorafgaande dagen door de Spanjaarden vanuit Bergen-op-Zoom wel beproefd zijn door de Geuzenstellingen heen te breken; want de Oosterschelde stond in vuur en vlam, en het kanongebeuk was binnen de stad duidelijk verneembaar. Maar niemand weet nog den uitslag van den strijd. De eerste reizang beschrijft den toestand in de ingesloten vesting.

Klokgelui van den stadhuistoren roept Wet en Raad tot buitengewone samenkomst op, en meteen de bevolking in angstige spanning op de been. Waarover gaat men beraadslagen? Is er iets omtrent den strijd in het Roemerswaalsche bekend geworden? Vooral de vrouwen omdringen verschillende raadsheeren op hun gang ten stadhuize met klachten en smeekbeden, en eischen een raadsbesluit dat een einde zal maken aan den onhoudbaren toestand, Ten slotte moeten de wachten baan maken voor den burgemeester en den baljuw tegen wie de vrouwen al heftiger te keer gaan. De tweede reizang geeft de gevoelens weer der opstandige burgeressen.

Door het voorbeeld der vrouwen aangezet, richten de burgers zich eischend en daarna dreigend tegen Mondragon, die als een der laatsten aan den oproep ter vergadering gevolg komt geven. De Spaansche bevelhebber wil nog van geen overgaaf hooren, en wanneer de mannen steeds uittartender opdringen en handtastelijk dreigen te worden, laat hij door de te hulp gesnelde soldaten enkele belhamels inrekenen en herstelt krachtdadigde orde. De derde reizang verwoordt de gevoelens der oproerige burgers.

Door het optreden van Mondragon, die thans in het stadhuis verdwenen is, tot moedelooze wanhoop teruggebracht, geeft de bevolking zich over aan jammeren en klagen, totdat enkelen onder hen op de knieën zinken en de hulp des Hemels inroepen in het nu volgend gebed. De vierde reizang.

Kort daarop verschijnt onder algemeene opschudding en belangstelling met de witte vlag de bode van den Prins, die onvoorwaardelijke overgave der stad komt eischen. De Spanjaarden zijn bij Roemerswaal verslagen; alle kans op ontzet is hiermede vervlogen. Een paar gevangen gemaakte Spaansche edelen vergezellen den afgezant om desnoods van de waarheidzijner berichten getuigenis te geven. Wet en Raad samen met Mondragon komen naar buiten en nemen den bode in gehoor. Mondragon slaat elk voorstel tot onvoorwaardelijke overgave af; hij vordert vrije aftocht voor zich en zijn troepen. Op twintig punten van de stad ligt de brandstof opgehoopt gereed, en hij zegt er de voorkeur aan te geven om, na de stad in brand gestoken te hebben, zelf met de zijnen in een laatsten uitval om te komen. De witte vlag die gedurende de onderhandelingen op het stadhuis stond geheschen, wordt weer neergehaald. De bode maakt zich gereed het antwoord aan den Prins te gaan overbrengen. Burgers en burgeressen roepen zijn voorspraak bij den Prins om goedertierenheid in. De gestemdheid der stedelingen in den loop der besprekingen wordt uitgedruk tin den vijfden reizang.

Lang vóór de bode onverrichter zake in het Geuzenkamp is teruggekeerd, is het antwoord van Mondragon daar bekend geworden, en de Prins, wien het behoud van de stad vol koopmansgoederen zeer ter harte gaat, zendt onverwijld den tweeden onderhandelaar met de boodschap, dat vrije aftocht aan de bezetting wordt gewaarborgd. De bode komt aanrijden, zwaaiend de Oranjevlag als symbool van de voorhandsche inbezitneming der vesting. De Raad splitst zich in een Prins- en een Spaanschgezind deel. Enkele Prinsgezinden gaan den Vorst aan de stadspoort verwelkomen. Dezen gang van zaken bezingt de zesde reizang.

De voorhoede van den Prins verschijnt en deelt onder de bevolking brood en andere levensmiddelen uit. De aandoening der moeders bij het ontvangen van het zoo lang ontbeerde brood, breekt uit in den zevenden reizang.

De Spanjaarden zijn onderhand begonnen zich tot den aftocht gereed te maken. Wanneer de Prins op het marktplein verschijnt, geleid door enkele leden der vroedschap, die hem tegemoet zijn gegaan, staat Mondragon van zijne zijde tot de overdracht gereed. Hij ontvangt de stadssleutels uit de handen des Burgemeesters en reikt ze plechtig aan den Prins over. Beiden trekken zich met de vroedschap daarna in het stadhuis terug om verdere noodzakelijke regelingen te treffen. Uit het gevolg van den Prins ontwikkelt zich de groep der terugkeerende Middelburgsche bannelingen.Terwijl zij door vrienden en verwanten worden begroet en verwelkomd, zet de achtste reizang in.

Bij de aftrekkende Spanjaarden hebben zich langzamerhand de geestelijkheid geschaard en die burgers die er de voorkeur aan geven samen met Mondragon de stad te verlaten. De Spaanschgezinde BurgemeesterJacob Joosz. wordt door zijn voorloopigen opvolger het stadhuis uitgeleid. Hij draagt zijn waardigheidsteeken aan zijn opvolger over, en voegt zich bij de vertrekkende ballingen. Hun gevoelens worden weergegeven in den negenden reizang. De Prins en Mondragon treden met de vroedschap weer naar buiten. Na het wederzijds eerbiedige afscheid wordt de Prins, omstuwd door burgersen manschappen, gehuldigd met den tienden reizang.

Bronnen, noten en/of referenties:
Geraadpleegde lectuur:
- Middelburg's overgang in 1574, geschreven door P.C. Boutens | reien 
- Alle foto's met dank aan het Zeeuws Archief, Beeldbank Zeeland & Rijksmuseum

Brongegevens

Info met behulp van de Gids door Walcheren, gedrukt bij C.H.J. van Benthem Jutting te Middelburg. De Gids door Walcheren en Gids voor Middelburg, gedrukt bij J.C & W. Altorffer te Middelburg. Voorts is er gebruik gemaakt van "De monumenten van Middelburg" van W.S. Unger. Ontbrekende gegevens zijn verkregen uit websites en overige publicaties. Voor de juiste adressen hebben we gebruik gemaakt van het "Stratenregister Middelburg", een naslagsysteem betreffende de wijk-, straatnaam- en huisnummerwijzigingen in Middelburg samengesteld door het Gemeentearchief Middelburg in 1989.

Brongegevens foto's

Gebruik van foto's uit de Beeldbank van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed | Historisch-topografische atlas 'Zelandia Illustrata' van het Koninklijk Zeeuwsch Genootschap der Wetenschappen (KZGW) Beeldbank Zeeland | Archieven.nl | TU Delft Beeldbank | Rijksmuseum | Collectie glasnegatieven in beheer van Oud Middelburg. Veel foto's zijn aangepast en ingekleurd met de hand door Oud Middelburg. Het garandeert geenszins dat de ingekleurde afbeelding een nauwkeurige weergave is van de daadwerkelijke momentopname.

Auteursrecht

Op sommige op de site aanwezige creaties (vormgeving, beeldmateriaal en teksten) rust intellectueel eigendomsrecht. Wilt u gebruik maken van de publicaties zoals deze op de website worden getoond, met name het beeldmateriaal met brongegevens van de rechthebbenden, kopieer/link dan het webadres van de desbetreffende pagina. Gelieve de afbeeldingen en/of tekst niet geheel of gedeeltelijk te kopiëren, te reproduceren, te plakken of te fotokopiëren, screenshots te maken of te knippen. Hiermee schendt u ons en andermans rechten.