logo largeEen singeltje om...buitensingels en bolwerken

Al in 1634 werden de oude wallen beplant. Na opheffing van de vestingstatus in 1839 werden bastions en wallen in 1841-'48 als een werkverschaffings-project omgevormd tot een wandelroute. De bolwerken werden afgegraven en als park aangelegd en omwandeld met paden die met de vesten meeslingeren. Zo kon men in ongeveer een uur rond de stad lopen, één van de vroegere genoegens van Middelburg. Op de bolwerken was het heerlijk wandelen. Bloeiende struiken en grote hoge bomen langs weerskanten van het brede pad. De Middelburgse 'gordel van smaragd', die de wandelaar bij de herhaalde krommingen der singelgrachten telkens nieuwe gezichtspunten en verrassingen bracht. Hadden we tijd en wandelzin genoeg, dan konden we het ommetje der singels uitstrekken langs het Kanaal en de Segeerssingel.

De straten waardoor men gemakkelijk de stad in kwam - naar het centrum van de stad - of uit kon gaan om de wandelingen te bezoeken waren; de Nederstraat aan het eind van de Rotterdamsekade; langs het Molenwater, door de Koepoort- en Molstraten, uitkomend aan het droogdok op de Dam; vanaf de buitentuin langs het in 1866 gebouwde Gasthuis door de Noordpoort en Noordstraten, naar de Groote Markt; langs het Seisplein, door de Seisstraat langs het Schuttershof en de Vlasmarkt naar de Groote Markt; door de Zandstraat, langs de Pottenbakkerssingel en de Kloveniersdoelen door de Langeviele naar de Groote Markt; door de Winterstraat, langs het huis van bewaring, door de Vlissingsche en Gortstraten naar de Groote Markt; langs het kanaal, voorbij het spoorwegstation naar de Stationsstraat richting Lange Delft Ook kon men de wandeling verder voortzetten langs de Loskade, aanlegplaats van de spoorboot en voorbij de bad- en zweminrichting naar de kade, aanlegplaats der stoomboten op Rotterdam

Uit de overblijfselen van de grachten en wallen is nog duidelijk, voornamelijk aan de noordwestzijde van het Kanaal door Walcheren, het beloop van de historische omwalling van 1595-1598 herkenbaar. Het betreft hier de bolwerken en grachten vanaf het begin van de Poelendaelsesingel tot aan de Veerseweg, bestaande uit 9 voormalige bastions met de voor de aardwerken liggende vest. Gelegen langs de Poelendaelsesingel, Vlissingesingel, Lange Vielesingel, Seissingel, Noordsingel en Veersesingel. Zij vormen de omlijsting van de historische kern van de stad en hadden een militaire functie, maar zijn al spoedig ook voor andere doeleinden gebruikt. In de vesten die ook drinkwater leverden werd vis uitgezet, op speciale 'stoepen' werd de was gedaan, tegen de wallen aan werd de schone was gebleekt en de wallen zelf boden een ideale gelegenheid tot openluchtvertier.

Het wordt tijd dat we de buitensingels en bolwerken opzoeken vanwege het historisch verleden van Middelburg. We gaan uit wandelen, we gaan een singeltje om..

 

VLISSINGSBOLWERK

1900 Vlissingsbolwerk

We vertrekken vanaf het wandelpad aldaar over het Vlissings Bolwerk naar Molen de Hoop. Het bolwerk is gevormd door een voormalig bastion. Het Vlissings Bolwerk was een van de verdedigingswerken van Middelburg. Middelburg bezat veel oreillons, van oudsher een strategisch punt op een bastillon; een uitstekend torentje, meestal rond of veelhoekig. In tijden van onraad en tijdens gevechten was de oreillon het punt dat volledig overzicht op een situatie gaf. Het Vlissingsbolwerk beslaat het gebied tussen de Poelendaelesingel en de Zandstraat/Langevieleweg.

 

LANGEVIELE BOLWERK & SEISBOLWERK

VLISSINGSBOLWERK & LANGEVIELESINGEL

Vervolgens komt men op het Langevielebolwerk en loopt men achterlangs het Hof van Tange naar de Seismolen die op het Seisbolwerk staat. Het Lange Viele bolwerk en het Seisbolwerk werd gevormd door 2 voormalige bastions. De bastions zijn duidelijk herkenbaar door vorm en oplopend talud en is fraai met heesters en geboomte beplant. Het Seisbolwerk is het gebied tussen het Noordbolwerk (Noordpoort, Koepoort) en de Seismolen. 

De molen "De Seis" dateert van 1728 en is de oudste van de 4 stadsmolens in Middelburg . In 1728 gebouwde bakstenen korenmolen. Type stellingmolen. Aan het eind van het Seisbolwerk, vinden we links de Walensingel met de begraafplaats Hoogduitse Joden, geopend 1704. Zie de Israelische Synagoge Lopend richting Achter de Houttuinen ligt het Armeniaans Schuitvlot wat duidt op een oude watergang.

 

BOLWERK KLEIN VLAANDEREN


1903kleinvlaanderen breed

Bolwerk Klein Vlaanderen, gevormd door het uit 2 bastions bestaande bolwerk "Klein Vlaanderen". Het bolwerk liep van de Seisstraat tot aan de Noordpoort. In 1903 werd Zeeland geteisterd door een zware storm. Een groot aantal bomen werd uit de grond gerukt op Klein Vlaanderen. Hier en daar grote takken afgescheurd en bomen door midden gebroken. De ravage was enorm. Links de ingang van het oude mannen- en vrouwen tehuis


HET WANDELPAD NOORDBOLWERK

HET WANDELPAD NOORDBOLWERK

Het Noordbolwerk werd voorzien van met zorg uitgekozen beplanting en bomen en werd gevormd door 2 bastions. Op het Noordbolwerk was het heerlijk rustig wandelen en stond bekend als 'Het Wandelpad'. Bloeiende struiken stonden overal aan weerskanten van het brede pad. Grote hoge bomen gaven het bovendien een fraai aanzicht. Na 1910 begon de grote verandering op het Noordbolwerk. Er werd toestemming verleend tot het bouwen van een viertal grote villa’s. Het wandelpad werd een villawijk. Aan de oostzijde, toen nog tot het Noordbolwerk gerekend, maar later genoemd de Branderijmolengang, stond het huis Singelzicht.

 

VEERSEBOLWERK

VEERSEBOLWERK & SINGEL

We zoeken thans — de Koepoort op - de enige overbleven poort van de oudtijdse bolwerken; langs het Molenwater, Koepoortstraat, door de Koepoort, uitkomend op het Veersebolwerk richting Veerseweg waar onze wandeling eindigt. 

film icon TXT 
 Koepoort 1921 in kleur

 

Bronnen, noten en/of referenties: tekst aangepast en bewerkt door Oud Middelburg
- Rijksmonumenten
- Rijksdienst Cultureel Erfgoed

 

Brongegevens

Info met behulp van de Gids door Walcheren, gedrukt bij C.H.J. van Benthem Jutting te Middelburg. De Gids door Walcheren en Gids voor Middelburg, gedrukt bij J.C & W. Altorffer te Middelburg. Voorts is er gebruik gemaakt van "De monumenten van Middelburg" van W.S. Unger. Ontbrekende gegevens zijn verkregen uit websites en overige publicaties. Voor de juiste adressen hebben we gebruik gemaakt van het "Stratenregister Middelburg", een naslagsysteem betreffende de wijk-, straatnaam- en huisnummerwijzigingen in Middelburg samengesteld door het Gemeentearchief Middelburg in 1989.

Brongegevens foto's

Gebruik van foto's uit de Beeldbank van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed | Historisch-topografische atlas 'Zelandia Illustrata' van het Koninklijk Zeeuwsch Genootschap der Wetenschappen (KZGW) Beeldbank Zeeland | Archieven.nl | TU Delft Beeldbank | Rijksmuseum | Collectie glasnegatieven in beheer van Oud Middelburg. Veel foto's zijn aangepast en ingekleurd met de hand door Oud Middelburg. Het garandeert geenszins dat de ingekleurde afbeelding een nauwkeurige weergave is van de daadwerkelijke momentopname.

Auteursrecht

Op sommige op de site aanwezige creaties (vormgeving, beeldmateriaal en teksten) rust intellectueel eigendomsrecht. Wilt u gebruik maken van de publicaties zoals deze op de website worden getoond, met name het beeldmateriaal met brongegevens van de rechthebbenden, kopieer/link dan het webadres van de desbetreffende pagina. Gelieve de afbeeldingen en/of tekst niet geheel of gedeeltelijk te kopiëren, te reproduceren, te plakken of te fotokopiëren, screenshots te maken of te knippen. Hiermee schendt u ons en andermans rechten.